ଶାରଦୀୟ ଦୁର୍ଗାପୂଜାରେ ମହାସପ୍ତମୀ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିନ। ଆଶ୍ୱିନ ମାସ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ପାଳିତ ହେଉଥିବା ଏହି ଦିନଠାରୁ ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥା ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ। ଆଜିଠାରୁ ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ମହାପୂଜା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ଯେ, ଅସୁରରାଜ ମହିଷାସୁରକୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଦିନ ମା’ ଧରାବତରଣ କରିଥାନ୍ତି।
ଦେବୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଏବଂ ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ ଆଦି ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ମହାସପ୍ତମୀ ଦିନ ମହିଷାସୁର ବିରୋଧରେ ମା’ଙ୍କ ସଂଗ୍ରାମ ଏକ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ମୋଡ଼ ନେଇଥିଲା। ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ, ଏହି ଦିନ ମା’ ଦୁର୍ଗା ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଏବଂ ସମ୍ମିଳିତ ଶକ୍ତିକୁ ଏକତ୍ର କରି ଅନ୍ଧକାର ବିରୋଧରେ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ନିଜକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ। ପୌରାଣିକ କଥା ବ୍ୟତୀତ ଏହାର ଏକ ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଏହା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ କେବଳ ବାହ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ନୁହେଁ, ବରଂ କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଏବଂ ମୋହ ଭଳି ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସହ ଲଢ଼ିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥାଏ।
ମହାସପ୍ତମୀ ଦିନ ସକାଳୁ ପୂଜାମଣ୍ଡପ କିମ୍ବା ମନ୍ଦିରରେ ନବପତ୍ରିକା ସ୍ଥାପନ କରାଯିବା ସହ ମହାସପ୍ତମୀ ସ୍ନାନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଦିନର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ରୀତିନୀତି ହେଉଛି ମହାସ୍ନାନ। ଏକ ଦର୍ପଣରେ ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ପବିତ୍ର ଜଳ, ତେଲ ଏବଂ ପବିତ୍ର ମାଟିରେ ବିଧିବଦ୍ଧ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ। ଏହା ପରେ ବୈଦିକ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ପୂର୍ବକ ପ୍ରାଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥାଏ। ଭକ୍ତମାନେ ଧୂପ, ଦୀପ, ପୁଷ୍ପ ଏବଂ ଭୋଗ ସମେତ ଷୋଡ଼ଶୋପଚାର ପୂଜା କରିଥାନ୍ତି। ମା’ଙ୍କ କୃପା ଏବଂ ଶକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ଦିନ ଦେବୀ ସୂକ୍ତମ୍ ଏବଂ ଅର୍ଗଳା ସ୍ତୋତ୍ରମ୍ ପାଠ କରାଯିବାର ପରମ୍ପରା ରହିଛି।
ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ମହାସପ୍ତମୀକୁ ବିଭିନ୍ନ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ପାଳନ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସମାନ ରହିଥାଏ। ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ‘ଢାକ୍’ ଶବ୍ଦ ସହ ‘ଧୁନୁଚି’ ନୃତ୍ୟର ପରିବେଶ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିବା ବେଳେ, ଗୁଜରାଟରେ ନବରାତ୍ରିର ସପ୍ତମ ରାତିକୁ ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ରୁଦ୍ର ରୂପ କାଳରାତ୍ରିଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ କରାଯାଇ ଗରବା ଏବଂ ଦାଣ୍ଡିଆ ଖେଳାଯାଏ। ସେହିପରି କେରଳରେ ଏହି ଦିନ ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ। ଆଞ୍ଚଳିକ ଭିନ୍ନତା ସତ୍ତ୍ୱେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମାତୃ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇବା ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇଥାନ୍ତି।
