ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିରେ ମହାପ୍ରସାଦ କେବଳ ଖାଦ୍ୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭକ୍ତି, ପରମ୍ପରା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ପ୍ରତୀକ। ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ‘ଛପନ ଭୋଗ’ର ପରମ୍ପରା ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଆସ୍ଥାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ପାଲଟିଛି। ସାଧାରଣରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ, ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ କାହିଁକି ୫୬ ପ୍ରକାର ଭୋଗ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ? ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁସାରେ, ବାଳକ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତିଦିନ ଆଠ ପ୍ରହରରେ ଆଠ ଥର ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ। ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପର୍ବତ ଧାରଣ ସମୟରେ ସେ ଲଗାତାର ସାତ ଦିନ ଧରି ଭୋଜନ କରିନଥିଲେ। ସେହି ହିସାବରେ ୮ ଥର × ୭ ଦିନ = ୫୬। ଏହି ସ୍ମୃତିକୁ ଚିର ଅମର କରିବା ପାଇଁ ଭକ୍ତମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ୫୬ ପ୍ରକାର ଭୋଗ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବାରୁ ଏହି ପରମ୍ପରା ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରାଯାଉଛି।
ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଦିନସାରା ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। ଗୋପାଳ ବଲ୍ଲଭ ଭୋଗ, ସକାଳ ଧୂପ, ଭୋଗମଣ୍ଡପ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଧୂପ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଧୂପ ଏବଂ ବଡ଼ସିଂହାର ଭୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ।
ଛପନ ଭୋଗରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅନ୍ନ, ଡାଲି, ତରକାରି, ପିଠା, ଖିରି, ମିଠା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାରମ୍ପରିକ ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ସାମିଲ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ବିଶାଳ ରୋଷଘରରେ ମାଟିର ହାଣ୍ଡିରେ କାଠ ଜାଳେଣିରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ, ମା’ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି ଭୋଗ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କ ନିକଟରେ ଅର୍ପଣ ପରେ ଏହା ‘ମହାପ୍ରସାଦ’ରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ ସହିତ ଛପନ ଭୋଗ ସମାନତାର ବାର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ଆନନ୍ଦ ବଜାରରେ ଜାତି, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତି ନିର୍ବିଶେଷରେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ମହାପ୍ରସାଦ ସେବନ କରନ୍ତି। ଏହି ପରମ୍ପରା ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ସାର୍ବଜନୀନତା ଓ ସମାନତାର ପ୍ରତୀକ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ, ଛପନ ଭୋଗ କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ନୀତି ନୁହେଁ; ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଚୀନ ପାକଶାଳା ପରମ୍ପରା, ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତିଛବି। ଏହି ପରମ୍ପରା ଆଜି ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଭକ୍ତି, ସେବା ଓ ସମର୍ପଣର ସନ୍ଦେଶ ଦେଇଆସୁଛି।
